معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی شیراز و متخصص جراحی مغز و اعصاب، با تأکید بر اینکه آسیب های ناشی از حوادث تنها یک مسئله درمانی نیست، گفت: بخش قابل توجهی از آسیب‌های شدید ناشی از حوادث، به‌ویژه تصادفات، قابل پیشگیری است و کاهش این آسیب‌ها نیازمند توجه هم‌زمان به پیشگیری، فرهنگ‌سازی، ایمنی، امدادرسانی و درمان تخصصی است.

به گزارش روابط عمومی معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شیراز، یک لحظه غفلت، یک سبقت پرخطر، چند کیلومتر سرعت بیشتر یا حتی یک نگاه کوتاه به تلفن همراه؛ گاهی همین چند ثانیه کافی است تا یک حادثه رانندگی، زندگی یک انسان و یک خانواده را برای همیشه تغییر دهد.

دکتر «امین نیاکان» معاون درمان دانشگاه، درباره مهم‌ترین عوامل ایجاد آسیب های ناشی از حوادث در استان فارس گفت: مهم‌ترین علت این آسیب ها در فارس حوادث رانندگی است و پس از آن، سقوط، حوادث شغلی و حوادث خانگی سهم قابل توجهی دارند.

وی افزود: نکته مهم این است که بخش زیادی از این حوادث، به‌ویژه حوادث ترافیکی، قابل پیشگیری هستند. بنابراین این آسیب ها فقط یک مسئله درمانی نیست، بلکه یک موضوع مهم اجتماعی و بین‌بخشی محسوب می‌شود و برای کاهش آن باید مجموعه‌ای از اقدامات در حوزه‌های مختلف انجام شود.

جوانان؛ قربانیان آسیب‌هایی که گاهی تا پایان عمر باقی می‌مانند

معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی شیراز با بیان اینکه بیشترین بار حوادث معمولاً در گروه‌های سنی فعال جامعه مشاهده می‌شود، گفت: جوانان، افراد در سنین بین 5 تا 29 سال، سهم قابل توجهی از آسیب‌های ناشی از حوادث و مرگ و میر ناشی از آن را به خود اختصاص می‌دهند.

وی ادامه داد: آسیب در این گروه سنی فقط به معنای یک دوره بستری و درمان نیست؛ بلکه ممکن است به از دست رفتن سال‌های مفید زندگی، ناتوانی طولانی‌مدت و تحمیل آسیب‌های اقتصادی و اجتماعی به خانواده و جامعه منجر شود.

تروماهایی که می‌توانستند هرگز اتفاق نیفتند

دکتر نیاکان با تأکید بر نقش پیشگیری در کاهش آسیب ها اظهار کرد: نمی‌توان برای تمام این آسیب ها درصد ثابتی را به عنوان موارد قابل پیشگیری اعلام کرد، اما سهم قابل توجهی از این آسیب ها، به‌ویژه حوادث ترافیکی، سقوط و حوادث ناشی از رفتارهای پرخطر، قابل پیشگیری هستند.

وی افزود: توسعه مراکز درمانی و اورژانس ضروری است، اما اگر بتوانیم از وقوع یک حادثه شدید پیشگیری و جلوگیری کنیم، قطعاً اثربخشی آن بسیار بیشتر از درمان عوارض حادثه خواهد بود.

از شکستگی دست و پا تا آسیب مغزی و خونریزی داخلی

این متخصص جراحی مغز و اعصاب درباره شایع‌ترین آسیب‌های ناشی از تصادفات گفت: در حوادث رانندگی با طیف گسترده‌ای از آسیب‌ها مواجه هستیم؛ از شکستگی و آسیب اندام‌ها گرفته تا آسیب‌های مغزی، نخاعی و خونریزی‌های داخلی.

دکتر نیاکان ادامه داد: آنچه اهمیت ویژه دارد، آسیب‌هایی است که ممکن است در ابتدا از نظر ظاهری شدید به نظر نرسند، اما در ادامه تهدیدکننده حیات شوند؛ به‌خصوص آسیب مغزی و خونریزی داخلی. بنابراین حتی اگر مصدوم در ظاهر وضعیت مناسبی داشته باشد، ارزیابی و بررسی پزشکی اهمیت زیادی دارد.

معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی شیراز درباره نگرانی‌های ناشی از آسیب مغزی در تصادفات گفت: آسیب مغزی یکی از جدی‌ترین پیامدهای حوادث رانندگی است؛ زیرا مغز ظرفیت محدودی برای تحمل آسیب ثانویه دارد.

وی افزود: ممکن است فرد بلافاصله پس از حادثه هوشیار باشد و وضعیت مناسبی داشته باشد، اما در ساعات بعدی شرایط تغییر کند و خونریزی یا تورم مغزی گسترش پیدا کند.

دکتر نیاکان تأکید کرد: هدف ما تنها نجات بیمار از مرگ نیست، بلکه باید تا حد امکان از ناتوانی دائمی او نیز جلوگیری کنیم و این موضوع نیازمند تشخیص سریع، پایش مناسب و دسترسی به خدمات تخصصی در زمان مناسب است.

یک سبقت، یک تماس با تلفن همراه؛ تصمیمی چندثانیه‌ای با پیامدهای گاه مادام‌العمر

وی درباره رفتارهایی که می‌توانند شدت آسیب در تصادفات را افزایش دهند، گفت: سرعت بالا، سبقت و رانندگی پرخطر، بی‌توجهی به مسیر، استفاده از تلفن همراه، خستگی و خواب‌آلودگی، رانندگی تحت تأثیر مواد مخدر و الکل و همچنین استفاده نکردن از کمربند و کلاه ایمنی از مهم‌ترین عوامل هستند.

معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی شیراز افزود: گاهی یک تصمیم چندثانیه‌ای می‌تواند تفاوت میان مرگ و زندگی باشد. یک تماس با تلفن همراه، یک سبقت غیرمجاز یا افزایش سرعت ممکن است پیامدهایی داشته باشد که فرد و خانواده او تا سال‌ها با آن مواجه باشند.

دکتر نیاکان در پاسخ به این پرسش که آیا استفاده از کمربند و کلاه ایمنی واقعاً می‌تواند از مرگ و آسیب مغزی جلوگیری کند، گفت: بله، قطعاً. این فقط یک توصیه ساده ایمنی نیست، بلکه یک اقدام اثربخش برای کاهش شدت آسیب و مرگ‌ومیر است.

وی افزود: بر اساس اعلام سازمان جهانی بهداشت، استفاده از کمربند ایمنی می‌تواند خطر مرگ سرنشینان خودرو را تا ۵۰ درصد کاهش دهد و استفاده از کلاه ایمنی نیز می‌تواند خطر آسیب مغزی را تا ۷۴ درصد کاهش دهد.

زنجیره نجات از لحظه حادثه آغاز می‌شود، نه از بیمارستان

معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی شیراز با اشاره به اهمیت زمان در درمان مصدومان ناشی از حوادث گفت: در این مصدومان واقعاً زمان اهمیت دارد و هر دقیقه می‌تواند بر پیامد حادثه تأثیرگذار باشد.

وی ادامه داد: تشخیص سریع، انجام اقدامات حیاتی در صحنه، تماس با اورژانس، انتقال صحیح و رساندن بیمار به بیمارستان می‌تواند تفاوت میان مرگ و زندگی یا میان بهبودی و ناتوانی دائمی باشد.

دکتر نیاکان تأکید کرد: زنجیره نجات از لحظه وقوع حادثه آغاز می‌شود، نه از زمان رسیدن بیمار به بیمارستان. مصدوم را جابه‌جا نکنید؛ یک کمک اشتباه می‌تواند آسیب را شدیدتر کند

وی درباره اقداماتی که مردم در دقایق نخست حادثه باید انجام دهند، گفت: نخستین اقدام، حفظ ایمنی فرد و صحنه حادثه است؛ چراکه نباید با بی‌احتیاطی، یک مصدوم جدید به حادثه اضافه شود.

دکتر نیاکان افزود: پس از آن باید در سریع‌ترین زمان ممکن با اورژانس تماس گرفت و اطلاعات دقیق محل حادثه، تعداد مصدومان و وضعیت آنها را اعلام کرد. همچنین باید از جابه‌جایی غیرضروری مصدوم، به‌ویژه در صورت احتمال آسیب گردن و ستون فقرات، خودداری کرد.

وی یکی از اشتباهات مهم مردم را جابه‌جایی مصدوم بدون ضرورت دانست و گفت: کشیدن فرد از خودرو، بلند کردن یا نشاندن او می‌تواند در صورت وجود آسیب ستون فقرات، وضعیت مصدوم را بدتر کند. همچنین نباید به مصدوم آب، غذا یا دارو داد؛ زیرا ممکن است بیمار نیازمند اقدامات فوری پزشکی یا جراحی باشد.

اگر احتمال آسیب گردن و ستون فقرات وجود دارد، دست نگه دارید

معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی شیراز تأکید کرد: در صورت احتمال آسیب گردن یا ستون فقرات، اصل مهم این است که مصدوم را بی‌دلیل حرکت ندهیم و سر و گردن او را تا حد امکان ثابت نگه داریم.

وی افزود: اگر فرد هوشیار است، از او بخواهیم حرکت نکند و منتظر نیروهای امدادی بماند. مگر اینکه خطر فوری مانند آتش‌سوزی، انفجار یا ریزش آوار وجود داشته باشد که در این شرایط نیز باید تا حد امکان جابه‌جایی به نیروهای امدادی آموزش‌دیده سپرده شود.

دکتر نیاکان درباره نقش مراکز تخصصی تروما در کاهش مرگ‌ومیر و عوارض ناشی از حوادث اظهار کرد: مصدوم ناشی از حوادث ممکن است هم‌زمان به خدمات تخصصی مختلفی از جمله اورژانس، جراحی عمومی، جراحی مغز و اعصاب، ارتوپدی، بیهوشی و مراقبت‌های ویژه نیاز داشته باشد.

وی گفت: وجود مراکز مجهز و تخصصی، در کنار هماهنگی مناسب میان اورژانس پیش‌بیمارستانی و بیمارستان‌ها، می‌تواند زمان دسترسی بیمار به خدمات تخصصی را کاهش داده و شانس نجات و بهبودی او را افزایش دهد.

انتقال مصدوم از شهرستان‌ها؛ سرعت همراه با انتخاب درست مقصد درمانی

معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی شیراز با اشاره به گستردگی استان فارس گفت: در استان پهناوری مانند فارس، شبکه انتقال مصدومان بر اساس شدت آسیب و سطح خدمات مورد نیاز بیمار انجام می شود.

وی ادامه داد: بیمار پس از ارزیابی اولیه باید به نزدیک‌ترین مرکز مناسب برای دریافت خدمات مورد نیاز منتقل شود و در صورت نیاز به خدمات تخصصی یا فوق‌تخصصی، با هماهنگی  مرکز پایش مراقبت های درمانی دانشگاه mcmc و بر اساس شرایط بیمار به مرکز درمانی مورد نظر اعزام شود.

سه توصیه برای اینکه یک حادثه به تراژدی تبدیل نشود

دکتر نیاکان در پاسخ به این پرسش که اگر تنها سه توصیه برای کاهش آسیب های ناشی از حوادث رانندگی داشته باشد، چه مواردی را مطرح می‌کند، گفت: اول، سرعت و رانندگی پرخطر را جدی بگیریم؛ دوم، کمربند و کلاه ایمنی را همیشه و بدون استثنا استفاده کنیم؛ و سوم، هنگام رانندگی از تلفن همراه استفاده نکنیم و در شرایط خستگی و خواب‌آلودگی پشت فرمان ننشینیم.

فرهنگ ایمنی از خانه آغاز می‌شود

معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی شیراز نقش خانواده، مدارس و رسانه‌ها را در پیشگیری از حوادث بسیار مهم دانست و گفت: بسیاری از رفتارهای ایمنی از دوران کودکی شکل می‌گیرند.

وی افزود: خانواده مهم‌ترین الگوی رفتاری فرزندان است. وقتی والدین هنگام رانندگی کمربند نمی‌بندند یا از تلفن همراه استفاده می‌کنند، نمی‌توان انتظار داشت فرزندان رفتار متفاوتی داشته باشند.

دکتر نیاکان ادامه داد: مدارس می‌توانند مفاهیم ایمنی و رفتار صحیح در هنگام حادثه را آموزش دهند و رسانه‌ها نیز با تولید محتوای مستمر، ساده و کاربردی می‌توانند فرهنگ پیشگیری را در جامعه تقویت کنند.

وی در پایان با تأکید بر اینکه بخش قابل توجهی از آسیب های شدید ناشی از حوادث قابل پیشگیری است، گفت: آسیب های ناشی از حوادث یک سرنوشت اجتناب‌ناپذیر نیست. اصلاح رفتار، رعایت قوانین، استفاده از تجهیزات ایمنی، ایمن‌سازی محیط، کنترل سرعت و دسترسی سریع به خدمات امدادی و درمانی، همگی می‌توانند در کاهش مرگ و ناتوانی ناشی از حوادث مؤثر باشند.

معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی شیراز خاطرنشان کرد: پیشگیری از آسیب های ناشی از حوادث بسیار کم‌هزینه‌تر و مؤثرتر از درمان عوارض آن است. هر حادثه‌ای که بتوانیم از وقوع آن جلوگیری کنیم، در واقع یک انسان و یک خانواده را از درد، ناتوانی و گاهی فقدان یک عزیز نجات داده‌ایم.